Firibgarlar texnologiyalar, psixologik bosim va odamlarning işonçidan foydalanib, aldash usullarini doimiy ravişda takomillaştirib boradilar. Quyida eng köp uçraydigan sxemalar va himoyalaniş çoralari keltirilgan.
“Bankdan” yoki “davlat organidan” qönğiroq
Qanday sodir böladi:
Sizga noma’lum şaxs qönğiroq qilib, özini bank xodimi, xavfsizlik xizmati, Markaziy bank, içki işlar organlari yoki tergov organi xodimi sifatida taniştiradi. U quyidagilarni aytişi mumkin:
— kartangiz böyiça şubhali operatsiyalar amalga oşirilmoqda;
— nomingizga kredit rasmiylaştirilmoqda;
— pul mablağlarini zudlik bilan “xavfsiz hisob”ga ötkaziş kerak.
Biliş muhim:
Bank heç qaçon telefon orqali PIN-kod, CVV-kod va SMS tasdiqlaş kodlarini söramaydi, şuningdek pul mablağlarini ötkazişni talab qilmaydi.
“Himoya ilovasini örnating”
Qanday sodir böladi:
Siz bilan özini bank xodimi, “xavfsizlik xizmati”, “texnik qöllab-quvvatlaş” yoki “mablağlarni qaytariş böyiça mutaxassis” deb taniştirgan şaxslar boğlanadi. Ular göyoki pul mablağlarini himoya qiliş uçun fayl yoki ilova örnatişni söraydi. Ilova örnatilgandan söng firibgarlar telefon, SMS-xabarlar va bank operatsiyalariga kiriş imkoniyatiga ega böladi.
Muhim:
Bank uçinçi tomon ilovalarini örnatişni talab qilmaydi.
Soxta saytlar va xabarlar
Qanday körinadi:
Siz SMS, elektron poçta yoki messenjer orqali “Karta bloklandi”, “Tölovni oling”, “Operatsiyani tasdiqlang”, “Jarima”, “Soliq”, “Posilka” kabi mazmundagi xabar olasiz. Havola taşqi körinişidan rasmiy saytga öxşaş sahifaga olib boradi.
Saytni qanday tekşiriş mumkin:
— manzil https bilan boşlanişi kerak;
— manzilda ortiqça harf va belgilar bölmasligi lozim (masalan, sqb-uz.site örniga sqb.uz);
— xabardagi havola orqali ötmasdan, bank saytining manzilini qölda kiriting.
Tanişlarning akkauntlari buzilişi
Qanday sodir böladi:
Telegram, Instagram yoki boşqa messenjerda tanişingizdan “Zudlik bilan qarz ber”, “Pul ötkaz”, “Yordam kerak” degan xabar keladi. Aslida uning akkaunti buzilgan böladi.
Nima qiliş kerak:
Uşbu şaxs bilan telefon orqali bevosita boğlaning. Agar u sizga murojaat qilmagan bölsa, bu firibgarlikdir.
Soxta onlayn savdo va investitsiyalar
Qayerda uçraydi:
Ijtimoiy tarmoqlar, e’lon saytlar, messenjerlar, telefon qönğiroqlari.
Qanday körinadi:
— mahsulot narxi bozor bahosidan ança arzon;
— “kafolatlangan daromad”;
— “maxfiy investitsiya”;
— tez daromad topiş takliflari.
Sxema mohiyati:
Oldindan tölov talab qilinadi, söng aloqa uziladi.
Drop kartalar
Kim taklif qiladi:
Noma’lum şaxslar, internetdagi e’lonlar, “qöşimça iş” yoki “oson daromad” takliflari.
Nima taklif qilinadi:
Bank kartasini öz nomingizga rasmiylaştirib, uni operatsiyalar uçun pul evaziga topşiriş.
Xavfi nimada:
Karta noqonuniy sxemalarda işlatiladi, operatsiyalar uçun javobgarlik esa karta egasiga yuklatiladi.
Agar firibgarlik qurboni bölsangiz
— darhol kartani bloklang;
— zudlik bilan bankka 1180 raqami orqali murojaat qiling;
— huquqni muhofaza qiluvçi organlarga murojaat qiling.
Asosiy xavfsizlik qoidasi
Agar sizni şoşiltirişsa, qörqitişsa yoki pul bilan boğliq harakatlarni zudlik bilan bajarişni talab qilişsa, bu odatda firibgarlik belgilaridir.
